Đọc và chia sẻ

Còn chút hồng phai

(Ngày đăng: 23/3/2018 10:34)

     Nếu “tóc rối” như một lời tự thú của sự thăng hoa tình yêu thì “ - Em chải tóc đi!”- chính là tiếng chuông báo hiệu cuộc vui đã tan rồi! và dù có quyến luyến, bịn rịn đến mấy cũng đành “níu lời sao được mãi!...”. Tiếng lòng của nhân vật trữ tình vang lên trong câu thơ 8 chữ với nhịp cắt đôi như giục giã, như dứt khoát nhưng lắng kỹ mà nghe, dường như sự mạnh mẽ đó chỉ là hình thức, động từ “ níu” với hình ảnh thơ lạ lẫm “ níu lời”- níu một thứ vô hình, vô ảnh, vô sắc, vô hương - cùng với âm điệu của câu thơ không giấu nổi sự giùng giằng đến đau đớn của “ ta”, của “em”. Thời điểm tình yêu của hai người đến ngả rẽ là mùa thu và ngòi bút tinh diệu của tác giả đã vẽ nên một không gian: “Phút chia lòng rụng giữa... vàng phai...”


Với tôi, “Đốt lá” của Đinh Vũ Hoàng Nguyên không chỉ là một bài thơ mà còn là một bản nhạc, một bức tranh. Nếu còn nghi ngờ, ai đó thử hát lên xem! Từng giọt âm thanh diệu kỳ sẽ rung lên để phơi bày một bức tranh sống động:

 
ĐỐT LÁ
 
- Em chải tóc đi! Níu lời sao được mãi!...
Phút chia lòng rụng giữa... vàng phai...
Trong mắt ai, em đi, em bỏ lại
Áo đang hồng hôm ấy bỗng hồng phai...
 
Ta tìm hồng phai trong những vàng phai
Lá đổ mãi miền em xa ngái?!
Mầu áo thắm như lửa còn khắc khoải
Vun lá vàng ta đốt ngọn hồng phai.
 
 
 
Hợp-tan, tan-hợp là hai sự kiện trái ngược và nối tiếp, đã chia đời mỗi người thành những đoạn, những chặng khác xa nhau. Nếu không có hội ngộ sướng vui, chia lìa đau khổ thì cuộc sống sẽ là những dòng chảy đơn điệu và nhàm tẻ. Chia tay luôn đi liền với sầu muộn, thậm chí đầm đìa giọt khóc, thế nhưng nỗi buồn trong “Đốt lá” lạ lắm:
 
“ - Em chải tóc đi! Níu lời sao được mãi!...”
 
“ - Em chải tóc đi!”- câu thơ gợi nhớ thật nhiều lời thơ của Vũ Hoàng Chương:
 
“ Hãy buông lại gần đây làn tóc rối,
Sát gần đây, gần nữa, cặp môi điên,
Rồi em sẽ dìu anh trên cánh khói,….”
 
Nếu “tóc rối” như một lời tự thú của sự thăng hoa tình yêu thì “ - Em chải tóc đi!”- chính là tiếng chuông báo hiệu cuộc vui đã tan rồi! và dù có quyến luyến, bịn rịn đến mấy cũng đành “níu lời sao được mãi!...”. Tiếng lòng của nhân vật trữ tình vang lên trong câu thơ 8 chữ với nhịp cắt đôi như giục giã, như dứt khoát nhưng lắng kỹ mà nghe, dường như sự mạnh mẽ đó chỉ là hình thức, động từ “ níu” với hình ảnh thơ lạ lẫm “ níu lời”- níu một thứ vô hình, vô ảnh, vô sắc, vô hương - cùng với âm điệu của câu thơ không giấu nổi sự giùng giằng đến đau đớn của “ ta”, của “em”. Thời điểm tình yêu của hai người đến ngả rẽ là mùa thu và ngòi bút tinh diệu của tác giả đã vẽ nên một không gian:
 
“Phút chia lòng rụng giữa... vàng phai...”
 
Đây không phải hình ảnh chia phôi, chia ly, chia biệt… chúng ta vẫn gặp trên những hải cảng, sân ga, bến nước… mà là “ chia lòng”, đây không phải việc ghép đơn thuần hai con chữ mà là cách sử dụng từ đầy sáng tạo để làm xô lệch cả câu thơ, tạo ra một hiệu ứng nghệ thuật vô cùng lớn. Tôi nhớ câu nói: “ Những trái tim đã gắn bó với nhau rồi thì không thể chia cắt, chỉ có thể xé nát mà thôi !”, “chia lòng” có lẽ cũng không nằm ngoài nghĩa ấy, tuy nhiên sự kết hợp của hai từ Thuần Việt “chia” và “ lòng” là một cách nói để không bi thảm hóa hiện thực xót xa. Chữ “rụng” trong câu thơ cũng đã góp phần đắc lực cho điều đã nói bên trên, nó khiến nỗi đau dang dở đã trở nên nhẹ nhàng như gió thoảng, như sương bay và em cũng thế, ra đi lặng lẽ, vô thanh, bình thản như chiếc lá rời cành giữa đêm khuya…
 
Câu thơ đầu mã hóa ngôn từ bằng hình tượng “chải tóc” “níu lời” thì câu thứ hai là một giải mã “phút chia lòng” và hai câu tiếp đã phơi bày hẳn một cuộc phân ly mà nhân vật trữ tình đã giành lấy về phía mình một cõi lòng nặng trĩu, vấn vương trong cái nhìn đến mất hút:
 
“Trong mắt ai, em đi, em bỏ lại
Áo đang hồng hôm ấy bỗng hồng phai...”
 
Có sự tương phản của đại từ “ai” rất phiếm chỉ và đại từ “em” láy lại hai lần rất xác định kết hợp cùng nhịp thơ hối hả đã tạo nên hình ảnh của em khuất dần, khuất dần vào thăm thẳm mà không đành lòng ngoái lại trong cái nhìn đăm đắm của “ai”. Không gian trải ra đến vô cùng còn thời gian thì dài đến vô tận, mới phút chốc mà “Áo đang hồng hôm ấy bỗng hồng phai...”. Từ “bỗng” đã làm bật được ý đột ngột của sự thay màu trên sắc áo và niềm ngỡ ngàng trong mắt người còn lại…
 
Cuộc ra đi của em đã tạo cho bản nhạc tình yêu mà chúng ta đang nghe một khoảng lặng, khoảng lặng đó có khi chỉ trong một tháng, một năm nhưng có khi cũng dài bằng một đời người. Niềm vấn vương trong “ai” phiếm định kia đã rõ nét hơn:
 
“Ta tìm hồng phai trong những vàng phai
Lá đổ mãi miền em xa ngái?!”
 
“Hồng phai” “vàng phai” đã không còn là màu sắc nữa, nó đã hóa thành kỷ niệm xưa, hình bóng cũ, đã thành không gian của chia biệt và xa xôi cách trở, đi tìm trong hoài niệm nhạt nhòa một chút hương xưa không phải là một việc làm vô nghĩa, nhà thơ Hữu Thỉnh cũng đã từng:
 
“Xa vắng quá một mình đi hỏi bến 
Người sang đò có dặn sóng gì thêm?”
 
Hai nửa cô đơn lìa xa từ “phút chia lòng” đến giờ đây mỗi nửa ấy đã trôi dạt đến tận cùng cách biệt: “Lá đổ mãi miền em xa ngái?!”. Dù khoảng cách là muôn vời nhưng tấm lòng hướng về thì không còn biên giới nữa, “ lá đổ mãi” hay lòng “ta” cứ mãi là thu “xào xạc gió mùa đau” thuở trước?
 
Vâng, người đã xa rồi, màu áo đã phai rồi, thời gian cũng nhạt rồi… hình như tất cả đều phôi pha nhưng tình vẫn còn ở lại:
 
“Mầu áo thắm như lửa còn khắc khoải
Vun lá vàng ta đốt ngọn hồng phai”
 
“Mầu áo thắm” - màu hồng mà người con gái từng yêu - vẫn đốt lòng “ta” để mùa “vàng phai” này đến mùa “vàng phai” khác trôi đi mà lòng ta như con thuyền buộc hoài nơi bến cũ, để “ta” như người mộng du “vun lá vàng ta đốt ngọn hồng phai”. Có ý kiến cho rằng hình ảnh này mang ý nghĩa đốt đi những kỷ niệm và chỉ còn lại đống tro tàn… nhưng lần theo cảm xúc của toàn bài, chúng ta thấy rằng với bằng ấy thời gian, bằng ấy không gian mà ngọn lửa tình vẫn không hề tắt được dù nó chỉ được thắp bằng một màu áo từ miền xa ngái, vậy thì bảo rằng đốt đi kỷ niệm là khó thuyết phục. Khi lòng “ta” vẫn không nguôi lo lắng, vẫn khắc khoải cho sự an nguy của “em” thì ngọn lửa kia nhất định sẽ là ngọn lửa ấm áp, nửa dùng sưởi ấm cho “em” và nửa kia là sưởi cho “ta” khi vắng bóng em rồi. Ý thơ thì như vậy nhưng tôi vẫn băn khoăn nên từng viết:
 
“Đốt vàng phai tìm hồng phai chia biệt
Ngọn lửa gầy đủ ấm khói tà huy…?”
 
Tình yêu bao giờ cũng thế luôn rất cần lòng dũng cảm, không rõ nhân vật trong bài thơ vì lý do gì mà nhìn “em” đi trong tiếc nuối để rồi khắc khoải, để rồi ám ảnh cả đời. Yêu cao thượng là quý nhưng đấu tranh đến tận cùng để giữ lấy tình yêu càng quý hơn! (theo tôi là thế !), nên không chỉ đốt lá vàng mà phải đốt cả trái tim thì ngọn lửa kia mới đủ sưởi một nỗi buồn bên sông vắng đã ngập bóng chiều.
 
Nhà thơ Tố Hữu từng viết “Thơ bật ra khi trong tim ta cuộc sống đã tràn đầy”, tôi nghĩ đó là một ý kiến đúng nhưng chưa đủ, bởi vì đó chỉ là những rung động của người viết trước lớp lớp sóng của cuộc đời thôi, chỉ là cái tâm mà chưa có cái tài để thể hiện cái tâm đó. “Đốt lá” là một bài thơ hay, thơ hay bởi tâm hồn người viết đẹp đồng thời thơ hay cũng nhờ nghệ thuật “làm chữ” của tác giả, ngoài cái tài sáng tạo ra những cách kết hợp từ rất mới, tác giả còn sử dụng nét nghệ thuật mà tôi cho rằng táo bạo, đó là vần chân, độc vận trong suốt bài thơ, âm “ai” và dấu lặng (…) gợi một không gian vô cùng và thời gian vô hạn, đồng thời trong 8 câu thơ thì có đến 4 câu tận cùng bằng “ vàng phai” và “hồng phai” xen kẽ, phải chăng như thế là mạo hiểm? bởi vì nếu không khéo bài thơ sẽ rơi vào nhàm chán, thậm chí lủng củng. Nhưng rất may cho chúng ta, cái tài của ngòi bút Đinh Vũ Hoàng Nguyên đã biến những điều không thể trở thành có thể, chỉ mỗi vần “ai” ngoài tác dụng nêu trên, nó còn góp phần thể hiện sự đơn độc của nhân vật trữ tình và chữ “phai” cũng rất thành công vì tạo nên một giai điệu da diết đến không ngờ khi diễn tả thời gian của kẻ tương tư là đằng đẵng…
 
Tôi không hề cố ý nói quá lên về Đinh Vũ Hoàng Nguyên và bài thơ “Đốt lá” nhưng tôi vẫn phải trích ý của nhà thơ Xuân Quỳnh để kết thúc bài này (vì nó phù hợp) “Thơ như người phụ nữ, cái để ta làm quen là vẻ đẹp trang sức, cái để ta sống lâu dài với nó là đức hạnh. Phát hiện về hình thức đưa ta đến với những hứng thú trước sự thể hiện mới lạ của người viết nhưng khám phá về nội dung đưa ta đến niềm cảm phục, yêu mến tác giả. Cái tâm bao giờ cũng là gốc để cái tài nở hoa, kết trái”
 
 

Tác giả bài viết: Lê Uyển Vân

 

Bản quyền website thuộc về Công ty TÁC PHẨM MỚI.

Website đang làm thủ tục cấp phép, điều hành phi lợi nhuận bởi các tình nguyện viên.