Đọc và chia sẻ

Ks. Nguyễn Quang Tình:
Đồ gỗ và cách chơi đồ gỗ

(Ngày đăng: 19/3/2014 22:57)

     "Biết tôi là một người sinh ra và lớn lên ở một vùng quê có truyền thống làm đỗ gỗ và điêu khắc cổ, mọi người trao đổi tham khảo về việc sắm sửa đồ gỗ loại nào thì phù hợp với kiểu cách nhà cửa, điển tích của các loại đồ thì loại nào thì chạm khắc, khảm, đục... ra sao ? Nói ra thì dài lắm kể mãi không hết, song vì sự mến mộ và tin tưởng của bạn bè và để không phụ lòng của mọi người" (KS. Nguyễn Quang Tình


         MẤY Ý KIẾN TRAO ĐỔI VỀ VIỆC TÌM HIỂU

      VÀ CÁCH CHƠI ĐỒ GỖ

 

                                                                                   Ks. Nguyễn Quang Tình

 

Mươi năm trở lại đây, cùng với sự đổi mới và chuyển biến mạnh mẽ theo chiều hướng đi lên của nền kinh tế cả nước, mặc dù có giai đoạn suy thoái nhưng nhìn chung những khó khăn lớn đều đã qua để bước vào giai đoạn phát triển. Xã hội tiến lên, mọi việc đều có những vận động đáng mừng. Cuộc sống của đa số người dân đã từng bước được cải thiện, nhà cửa, đồ đạc đã được xây dựng, mua sắm, trong đó có nhiều loại đồ gỗ đắt tiền. Hàng năm cứ vào dịp cuối năm hoặc đầu xuân, người ta lại vui vẻ đi về các vùng Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Hà Nam, Hà Tây (cũ) để xem và sắm hàng. Biết tôi là một người sinh ra và lớn lên ở một vùng quê có truyền thống làm đỗ gỗ và điêu khắc cổ, mọi người trao đổi tham khảo về việc sắm sửa đồ gỗ loại nào thì phù hợp với kiểu cách nhà cửa, điển tích của các loại đồ thì loại nào thì chạm khắc, khảm, đục... ra sao ? Nói ra thì dài lắm kể mãi không hết, song vì sự mến mộ và tin tưởng của bạn bè và để không phụ lòng của mọi người nên tôi mạnh dạn trao đổi chung theo cách hiểu chủ quan của riêng mình. Nói về đồ gỗ, hiểu một cách nôm na là để sử dụng hàng ngày như giường, tủ, bàn ghế ( loại đồ gỗ thường) thì dùng là chính. Nhưng đối với đồ gỗ cao cấp như sập chân quỳ, trường kỷ, sa lông Tầu, tủ chè, tủ chùa, tủ thờ … thì lại để chơi là chính. Cách chơi đồ gỗ làm sao để phù hợp với gia phong tính cách của từng nhà, từng người thì cũng cầu kỳ và công phu lắm lắm. Ví như kiểu nhà mái bằng hay mái lợp ngói, nhà ở khu tập thể hay biệt thự thì chơi loại ghế tủ nào ! 

       Nếu nhà gỗ kiểu “ Tiền kẻ, hậu bẩy, câu đầu – con lợn” lợp mái ngói kiểu cổ có cửa bức bàn thì gian giữa bên dưới cửa võng phải kê chiếc tủ chè bằng gỗ gụ, gỗ trắc hoặc gỗ mun. Tiếp đến là bộ sập chân quỳ bằng gỗ gụ ta, gian nhà bên phải phía trong kê chiếc tủ chùa, tiếp đến là bộ ghế trường kỷ gỗ gụ, gỗ trắc hoặc gỗ đinh. Tất cả các loại đồ gỗ này đều phải được chạm trổ, khảm xà cừ cho thật cẩn thận, cầu kỳ đến từng chi tiết nhỏ. Nếu là nhà mái bằng có các phòng khách riêng biệt, thì cách chơi cũng  có thể cải tiến theo sở thích cho gọn đẹp phù hợp với không gian như bộ sa lông tầu, sập chân quỳ khảm trai. Điều quan trọng nhất là các điển tích trên đồ gỗ thì phải hiểu được tích gì, ý nghĩa ra sao ? Nếu không hiểu được mà chơi thì nhiều khi lại bị người khác cho là   “ Trưởng giả học làm sang”, “ điếc không sợ súng”. Cũng có một người bạn của tôi lý luận với tôi rằng “ không  biết mới  chơi”. Anh cũng có cái lý riêng của mình, song theo tôi nghĩ nếu biết được thì cũng tốt hơn là không.

   Nói về các chi tiết chạm, khảm trên các loại đồ gỗ Việt Nam ta từ xưa tới nay có các loại như tủ chè, tủ chùa, sập, trường kỷ ...vv. Nói về tủ chè thì có hai loại, loại tủ cánh phẳng và loại cánh cong. Phần dưới gọi là bệ tủ được chạm trổ theo các tích “Ngũ phúc, Mai, điểu , Hồng lựu... Ngũ phúc là có năm con dơi ngậm triện tượng trưng cho Phúc – Lộc - Thọ – Khang - Ninh. Mai- điểu là cây mai (lão mai) thân gốc thì già nhưng cành hoa lá thì tươi trẻ tượng trưng cho mùa xuân, trên cành có chim (điểu) hót gọi nhau... ở tủ chè thì phần đẹp nhất là ở hai cánh tủ có chạm khảm trai, ốc xà cừ. Thông thường người ta hay khảm theo các điển tích cổ như :“ Văn vương cầu hiền”, “ Tam cố thảo lư”, “ Vinh quy bái tổ”, “ Tam anh chiến Lã Bố”... Có một tích mà người ta rất hay dùng và áp dụng vào nhà  nào cũng tương đối hợp là tích “ Đông bích đồ thư ”. Hầu hết đều theo các sự tích cổ theo văn hóa Trung Hoa. Như trên đã nói, cách chơi loại tủ này phải phù hợp với gia phong của từng nhà, ví như gia đình có truyền thống hiếu học, nền nếp, con cháu đỗ đạt, làm quan chức hay cán bộ cấp cao, luôn mong muốn tìm người giúp việc ( tham mưu) thông minh học rộng trung thành thì chơi tủ khảm theo bộ “ Văn vương cầu hiền – Tam cố thảo lư”. Vua Văn vương tức Chu Công Đán, vị vua đầu tiên của đời nhà Chu (thời Xuân Thu) ở Trung Quốc khi dựng lên nghiệp lớn, lên ngôi vua Chu Văn Vương. Vị vua anh minh này cần người hiền tài như khát nước, cứ nghe nói ở đâu có người hiền là ông tìm bằng được đến nơi cầu kiến. Nghe ở vùng sông Vị có một người kỳ tài, học rộng tài cao, rất muốn ra giúp nước nhưng nhiều người ghen ghét không dùng. Ông chán cảnh đời ra bờ sông ngồi câu cá, ngồi lâu đến mức hòn đá ông ngồi và chỗ để để chân đã mòn lõm xuống. Năm ấy ông đã trên tám mươi tuổi, người câu cá đó là ông Lã Vọng. Cảm ân đức của vua Văn Vương, không chê mình già, mời ra giúp nước. Lã Vọng đã hết lòng tham mưu phò tá nên đã giúp cho vua Văn Vương dựng nghiệp Nhà Chu được bền vững. Triều đại nhà Chu tồn tại được trên tám trăm năm ở Trung Quốc.

 Điển tích “ Tam cố thảo lư” nói về Lưu Bị khi dựng nghiệp mưu đồ khôi phục nhà Hán rất cần người hiền tài, ông đã cùng hai em kết nghĩa là Quan Vân Trường và Trương Phi, ba lần gội gió tuyết, mưa sa đến lều cỏ trên đồi Ngọa Long cầu người học trò cày ruộng là Gia Cát Lượng ( Khổng Minh). Cảm mến ân đức của Lưu Bị, Khổng Minh đã xuống núi ( hạ sơn) hết lòng trung quân ái quốc, bình thiên hạ giúp cho việc tạo lập nên Nhà Thục, tạo thế chân kiềng chống lại hai nhà Ngụy và Ngô ở Trung Quốc. Tích “ Vinh quy bái tổ” thì phù hợp với gia đình có truyền thống từ lâu đời nuôi dạy con cháu ăn học nên người, khi đỗ đạt cao về thăm quê hương trong tâm trạng vui vẻ, vinh hiển được quê hương, dòng họ đón rước trọng thể. Người làm quan trở về quê làm lễ bái yết tổ tiên, cầu mong cho ân đức được dài lâu, tiếp tục học hành tấn tới.

Một tích khác “ Tam anh chiến Lã Bố” miêu tả trận đánh nổi tiếng giữa ba anh em kết nghĩa Lưu , Quan, Trương đánh nhau với Lã Bố. Trận đấu diễn ra quyết liệt, hai bên đánh nhau đến trên tám mươi hiệp mà vẫn không phân thắng bại. Đặc biệt là các thế võ không bị sơ hở một tý nào. Điển tích này phù hợp với các gia đình có truyền thống võ nghệ như công an, quân đội...

Còn ai không cảm thấy phù hợp với các điển tích trên thì có thể chơi các loại tủ khảm theo tích đã nêu trên là “ Đông bích đồ thư phủ – Tây viên hàn mạc lâm”. Dịch nghĩa là “ Phủ phía đông có ông thầy đồ đang dạy học trò. Vườn phía tây có mấy võ sinh đang tập luyện võ nghệ dưới trời rét lạnh”. Một gia đình có cả việc học văn lẫn luyện võ. Cảnh trong tranh khảm này miêu tả sự vui vẻ, đầm ấm của một gia đình có gia phong nền nếp và hạnh phúc.

 Nói về các loại sập. Sập là một bộ ghế có phần bệ và khuôn mặt đóng khuôn tranh ( mặt sập). Loại gỗ cho sập chủ yếu là làm bằng gỗ gụ hoặc gỗ trắc, có nơi lại làm bằng gỗ mít, ngày xưa người ta kiêng không dùng gỗ mít làm đồ dùng để ngồi hoặc nằm, mà gỗ mít chỉ dùng làm đồ thờ như tượng, ỷ, án gian, ngai, thiều châu, cửa võng...vv. Sập cũng có loại bệ phẳng hay bệ cong. Phần bệ chạm trổ theo các điển tích tứ quý ( thông, mai, cúc, trúc) vắt vải, ngũ phúc … ngày nay theo cơ chế thị trường có người lại làm bệ sập đục  theo tích tứ linh ( Long, ly, quy, phượng) hoặc “ Lưỡng long chầu nguyệt”. Sẽ thật là nực cười khi gia chủ thấy đẹp mà mua phải bộ sập đó. Bởi bốn  con vật trong bộ tứ linh là những con vật linh thiêng, từ xưa chỉ để thờ cúng, hoặc hai con rồng chầu mặt trăng chỉ để  ở chỗ trang trọng ở đình, chùa, tôn miếu, nhà thờ tổ. Nếu để ở dưới bộ sập mà ngồi hoặc nằm xuống thì sái tâm lắm.

  Về các loại ghế có các bộ sa lông Tầu, trường kỷ. Về sa lông tầu thì đường nét đục chạm to khỏe hầu hết là triện chữ Thọ và hoa văn cách điệu. Riêng bộ ghế trường kỷ thì gồm có hai ghế dài từ 1,8 mét đến 1,9 mét. Đằng sau có đục chạm theo thể tứ quý ( thông, mai, cúc, trúc) hoặc ( lan, mai, hồng, cúc) chiếc bàn đi theo gọi là “ Tíu” cũng đục hoa văn hoặc triện “ ngũ phúc”...

  Nói về cách chơi đồ gỗ thì dài lắm, kể mãi cũng không hết, vì vậy trong một bài viết này không có tham vọng trao đổi được nhiều, vả lại người viết kiến thức còn nông cạn, chưa am hiểu được nhiều một cách tường tận và thấu đáo, chỉ xin nói đôi điều theo ý kiến chủ quan, có gì không phải mong được bạn đọc gần xa lượng thứ. Tác giả mong muốn có dịp sẽ trao đổi trở lại vấn đề này.

 

Tác giả bài viết: Nguyễn Quang Tình

 

Bản quyền website thuộc về Công ty TÁC PHẨM MỚI.

Website đang làm thủ tục cấp phép, điều hành phi lợi nhuận bởi các tình nguyện viên.