Đọc và chia sẻ

Vài suy nghĩ từ "Chim ưng và Chàng đan sọt"

(Ngày đăng: 30/4/2018 16:14)

     Mấy ngày nay, báo chí và cư dân mạng tốn không ít giấy mực bàn về nhân vật Nhân huệ vương Trần Khánh Dư (1240 – 1340), được nhà văn Bùi Việt Sĩ sử dụng để khai thác nhiều khía cạnh trong tiểu thuyết dã sử “Chim ưng và chàng đan sọt”. Tác phẩm được trao giải C trong khuôn khổ giải “Sách hay 2018”. Hầu hết báo chí và cư dân mạng đều lên tiếng mạnh mẽ về việc nhân vật Trần Khánh Dư bị mô tả trong tác phẩm như một võ quan dâm dục, trụy lạc, nặng chất sex. Điều đó cho thấy, nguyên mẫu la fmột nhân vật ở tầm quốc gia.


 Nhà báo phê phán, nhà văn phê phán, nhà lý luận phê bình phê phán, người am hiểu Văn học Nghệ thuật phê phán….

Nhưng tuyệt nhiên không hề thấy tiếng nói của dòng họ hay của con cháu trong nội bộ dòng dõi của Nhân huệ vương Trần Khánh Dư lên tiếng với tư cách “nhân danh” cho nhân vật.
Lạ? Tại sao vậy?
Ở góc độ văn hóa, dù đọc nhiều bài phân tích đa chiều, khen có, chê có, nhưng để trả lời câu hỏi trên không thể có lý giải nào khác ngoài góc nhìn của văn hóa: - nhân vật xuất phát từ dòng họ nhưng đã lan tỏa phạm vi và tầm ảnh hưởng đến phạm vi quốc gia. Nên vấn đề gia đình, dòng họ chỉ đơn thuần là vấn đề xuất phát điểm ban đầu.
Khi đã là con người có tầm ảnh hưởng đến vận mệnh quốc gia, cộng đồng luôn có quyền phán xét. Lịch sử và các nhà tư tưởng cũng như người viết có quyền tiếp cận nhân vật ở mọi góc độ để đưa ra các nhận định, đánh giá… theo cảm quan riêng của từng người.
Và như thế, từ người anh hùng xuất phát trong một dòng họ, chính dòng họ ấy đã căn cứ vào vai trò của cá nhân, niềm tin của cộng đồng để một lúc nào đó, mặc nhiên để sự ảnh hưởng của người anh hùng ấy phát triển trong cộng đồng lớn của quốc gia, dân tộc. Quyền phán xét về người anh hùng với sứ mạng với quốc gia sẽ được mở rộng. Song song với nó là sự phát triển của niềm tin cộng đồng với thân phận của người anh hùng. Đền thờ của Nhân huệ vương Trần Khánh Dư sẽ không chỉ có mỗi dòng dõi, tôn thất của chính ông lui tới nhang khói và thờ phụng mà còn là nơi lui tới của nhiều con dân nước Việt. Ông đã là một tài sản tinh thần của quốc gia sau khi mất đi.
Lẩn thẩn nghĩ, nếu dòng họ có vài cá nhân đại diện đứng ra phản ứng, rằng nhà văn đã bôi nhọ uy linh danh tướng Nhân huệ vương, nghiêm cấm xúc phạm… này nọ, để kéo hình ảnh của ông về tồn tại độc lập trong không gian dòng họ, hẳn sẽ chẳng ai dám tiếp cận và sáng tạo như ông Bùi Việt Sĩ, để người đời thêm một lần xôn xao, biết thêm về cả hai mặt công và tội của một danh tướng thời Trần. 
Thực tiễn đời sống cho thấy, cho dù có đến 10 nhà văn nữa viết về Trần Khánh Dư, chắc chắn cũng chỉ làm cho người đọc biết thêm một chút về văn hóa của nhà Trần, về những chiến công hiển hách thời Trần qua sự tò mò về một khía cạnh nhỏ trong một con người. Sự linh thiêng của Nhân huệ vương Tràn Khánh Dư tại các đền, miếu chắc chắn không bị giảm đi. Ngược lại, nó còn tăng thêm khi người đọc tiếp cận với tác phẩm.
Ngược lại, nếu quyết liệt coi Nhân huệ vương Trần Khánh Dư như một tài sản riêng, độc lập của dòng họ, hẳn sự uy linh của ông với cộng đồng sẽ bị giảm thiểu, bởi sự e ngại về việc người phàm, vốn không nằm trong tông tộc... tham dự vào việc nghiên cứu, giới thiệu, đánh giá…ngừoi trong Tôn thất.
Văn hóa dòng họ, dù tốt đẹp đến đâu, cũng cần có độ mở để tạo sự gắn kết. Một nhân vật, cũng như một sự kiện văn hóa của dòng họ, nếu phát triển tốt, ắt sẽ có thêm sự tham dự, thưởng thức của cộng đồng bên ngoài mà trường hợp nhân vật Trần Khanh Dư đã nói ở trên là một ví dụ. Khi tham dự, tìm hiểu, nghiên cứu… ắt ai cũng có quyền đưa ra vài đánh giá, nhận xét. 
Đến một thời điểm phát triển nào đó, nếu bạn không muốn cộng đồng, khán giả góp ý, hẳn phải để thêm cái biển “nghiêm cấm người ngoài họ…. xxx”. Và lúc đó, chắc chắn con đường ảnh hưởng của nhân vật – văn hóa sẽ dần ngược lại: - từ quốc gia lui dần về dòng họ, làng xã…Và lúc đó, chim ưng sé k sánh vai với "chàng đan sọt" mà là "chim sẻ" sánh vai với ai đó trong làng thôi....

Có lẽ vậy.

 

 

Tác giả bài viết: TS. Bàn Tuấn Năng

 

Bản quyền website thuộc về Công ty TÁC PHẨM MỚI.

Website đang làm thủ tục cấp phép, điều hành phi lợi nhuận bởi các tình nguyện viên.